Over de herkomst van de naam Echten zijn de historici het nog niet eens. Misschien is het afgeleid van het woord "eggida" dat "land langs de egge" of "land langs het overland van de stroom" betekende. Een andere verklaring is dat het Oudnederlandse woord "echte" een ander woord is voor "ban". Want in 1141 zou de Utrechtse bisschop Hartbert, na een strafexpeditie, hier de ban hebben uitgesproken over Otto, de heer van Rune (Ruinen). Nog een mogelijke betekenis van "echte" is "een gemeenschap van tot een hof behorende onvrijen" (horigen)

De bijzonder mooie situering van Echten valt de bezoeker direct in het oog. Uniek in Drenthe. De doorgaande weg splitst Echten in twee helften. Aan de ene kant staat de havezate Huize Echten en aan de andere kant de kern van het dorp. Het oudste gedeelte van Huize Echten stamt vermoedelijk uit de 14de eeuw. Bijzonder is het feit dat deze hofstede pas in 1975 is verkocht. Door vererving was Huize Echten eeuwenlang het bezit van de familie Van Echten, later Van Holthe tot Echten.

Naast boerderijen telde het dorp in vroegere tijden een bierbrouwerij, een bakkerij, een smederij, een herberg, een grasdrogerij, een zuivelfabriek, een molen en zelfs een station.

Bij het dorp behoorden oorspronkelijk grote heidevelden waar tot in de jaren dertig schaapherders dagelijks hun kudde lieten grazen. De schapenmest was van groot belang. Boeren gebruikten de mest op de esgronden. Met de komst van kunstmest verdween de noodzaak schapen te houden en daarmee verdwenen de schapen. De schaapskooien zijn nog bij enkele boerderijen te zien.

Staatsbosbeheer begon in 1936 met het bebossen van de heidevelden. Tegenwoordig probeert men echter weer de heidevelden terug te winnen. Om de natuur hierbij een handje te helpen lopen ook de schapen weer rond.

De omgeving van Echten leent zich uitstekend voor sportieve recreatie. Het dorp is omgeven door oude landerijen die aan de oostkant worden doorsneden door het Oude Diep. De havezate met het bijbehorende bosgebied maakt het plaatje compleet. Aan de noordoostkant van het dorp bieden de Staatsbossen de liefhebbers onbegrensd wandel- en fietsplezier.